بحث روايتى در تفسير عياشى در ذيل آيه * ( « يا وَيْلَتَنا ما لِهذَا الْكِتابِ . . . » ) * از خالد بن نجيح از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه فرمود : وقتى روز قيامت مىشود كتاب آدمى را به او مىدهند و مىگويند « بخوان » خالد مىگويد : عرض كردم آيا آنچه بخواند مىشناسد ؟ فرمود : همه را به ياد مىآورد ، هيچ لحظه و نگاه زير چشمى هيچ كلمه اى و هيچ گامى و هيچ عمل ديگرى انجام نداده مگر آنكه با خواندن آن كتاب همه را به ياد مىآورد ، به طورى كه گويا همان لحظه آن را انجام داده است ، و به همين جهت مىگويند « واى بر ما اين چه كتابى است كه هيچ كوچك و بزرگى را نگذاشته مگر آنكه آن را برشمرده است » « 1 » . مؤلف : اين روايت به طورى كه ملاحظه مىكنيد آنچه را از كتاب شناخته مىشود عين آن چيزى دانسته كه در كتاب نوشته شده است ، و بايد هم همين طور باشد ، زيرا اگر عمل آدمى در آنجا حاضر نباشد حجت تمام نگشته امكان انكار هست . و در تفسير قمى در ذيل جمله * ( « وَلا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً » ) * روايت آورده كه هر كس هر چه كرده در آن كتاب نوشته مىبيند « 2 » . و در تفسير برهان از ابن بابويه به سند خود از ابى معمر سعدان از على ( ع ) روايت مىكند كه در ذيل جمله * ( « وَرَأَى الْمُجْرِمُونَ النَّارَ فَظَنُّوا أَنَّهُمْ مُواقِعُوها » ) * فرموده : مظنه در اين جمله به معناى يقين است ، يعنى وقتى يقين كردند كه به عذاب در آمدنى هستند « 3 » . و در الدر المنثور است كه احمد و ابو يعلى و ابن جرير و ابن حبان و حاكم - وى حديث را صحيح دانسته - و ابن مردويه از ابى سعيد خدرى از رسول خدا ( ص ) روايت كرده كه فرمود : روز قيامت كافر را پنجاه هزار سال سر پا نگه مىدارند ، به خاطر اينكه او در دنيا عمل نكرد . و كافر جهنم را از فاصله چهل سال راه مىبيند ، و يقين مىكند در وى قرار خواهد گرفت « 4 » . مؤلف : اين حديث مؤيد گفتار قبلى ما است كه گفتيم مواقعه در آيه بين طرفين است ، چون در اين روايت دارد كه آتش در وى واقع مىشود .

--> ( 1 ) تفسير عياشى ، ج 2 ، ص 328 . ( 2 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 37 . ( 3 ) تفسير برهان ، ج 2 ، ص 472 . ( 4 ) الدر المنثور ، ج 4 ، ص 228 .